Materiały pokonferencyjne „GOZ w praktyce – zagospodarowanie hałd i ubocznych produktów spalania” już dostępne

Informujemy, że opublikowaliśmy materiały pokonferencyjne z konferencji Polskiej Izby Ekologii „Gospodarka o obiegu zamkniętym w praktyce – zagospodarowanie hałd i ubocznych produktów spalania”, która odbyła się 18 czerwca 2026 r.

Udostępnione materiały obejmują prezentacje prelegentów oraz podsumowanie najważniejszych zagadnień poruszanych podczas wydarzenia. Mamy nadzieję, że staną się one wartościowym źródłem wiedzy oraz praktycznym wsparciem dla wszystkich osób zainteresowanych tematyką gospodarki o obiegu zamkniętym, zagospodarowania odpadów przemysłowych i efektywnego wykorzystania zasobów.

Zachęcamy do zapoznania się z materiałami pokonferencyjnymi.

(PDF do pobrania)

Szczegółowa relacja z przebiegu wydarzenia dostępna jest na stronie:

Gospodarka o obiegu zamkniętym w praktyce – zagospodarowanie hałd i ubocznych produktów spalania

 

Dziękujemy wszystkim prelegentom, partnerom i uczestnikom za udział w wydarzeniu oraz aktywne włączenie się w dyskusję na temat wyzwań i kierunków rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym.

Serdecznie zapraszamy również do udziału w naszej kolejnej konferencji, która odbędzie się już w listopadzie i będzie poświęcona zagadnieniom związanym z szeroko rozumianą energetyką, transformacją energetyczną oraz wyzwaniami i kierunkami rozwoju sektora energii. Więcej informacji przekażemy wkrótce. Zachęcamy do śledzenia komunikatów Polskiej Izby Ekologii oraz naszych kanałów informacyjnych, gdzie na bieżąco będą publikowane szczegóły dotyczące wydarzenia.

 

4. edycja kampanii 10GG | Grzech nr 6 | Patronat PIE

Grzech #6: łodzie motorowe. Cztery sposoby, w jakie „fajna zabawa” uderza w jezioro


Motorówka na jeziorze to nie jeden problem, lecz cztery naraz: spaliny i wycieki paliwa, hałas, fala i wzburzone osady. W szóstym tygodniu IV edycji ogólnopolskiej kampanii 10GG „Twoje wakacje wpływają na wodę” pokazujemy, dlaczego kilka minut szybkiej jazdy kosztuje ekosystem tak dużo – i że istnieje cicha alternatywa.
Łódź z silnikiem to wygoda i frajda – nikt nie chce Ci jej odbierać. Warto jednak wiedzieć, że jej wpływ na jezioro nie ogranicza się do „trochę hałasu”. To cztery odrębne oddziaływania, które nakładają się na siebie, a najsilniej uderzają w najwrażliwszą, płytką strefę przybrzeżną.


Po pierwsze: spaliny i paliwo prosto do wody


Starsze, gaźnikowe silniki dwusuwowe z uwagi na swoją konstrukcję potrafią oddawać do 20–30 proc. niespalonego paliwa wprost do wody (szacunki agencji EPA i CARB). Razem z nim do jeziora trafiają związki ropopochodne – lotne węglowodory aromatyczne (BTEX) oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), z naftalenem na czele. Te ostatnie są szczególnie groźne dla ikry i narybku: w badaniach stężenia WWA rzędu 0,7 µg/l wywoływały u ikry deformacje, uszkodzenia genetyczne i zwiększoną śmiertelność (Carls i in., 1999). Nowoczesne silniki czterosuwowe oddają do wody kilkakrotnie mniej paliwa. W Stanach Zjednoczonych klasyczne gaźnikowe silniki dwusuwowe praktycznie zniknęły z oferty producentów po wejściu w życie zaostrzonych norm emisji EPA w połowie pierwszej dekady XXI w.


Po drugie: podwodny hałas


Pod wodą dźwięk niesie się dalej i szybciej niż w powietrzu. Hałas silnika płoszy ptaki wodne i ssaki, zagłusza sygnały, którymi porozumiewają się ryby, wywołuje u zwierząt stres zaburzający żerowanie oraz rozród. To właśnie hałas jest głównym powodem, dla którego na wielu akwenach tworzy się „strefy ciszy”: ochrona walorów akustycznych to jednocześnie ochrona zwierząt, dla których warkot silnika jest realnym czynnikiem stresogennym.


Po trzecie i czwarte: fala i wzburzone osady


Fala wywołana przez łodzie bywa groźniejsza, niż się wydaje, bo jej energia rośnie w przybliżeniu z kwadratem wysokości – fala dwa razy wyższa niesie czterokrotnie większą siłę niszczącą. Uderzając w brzeg, podmywa go i wyrywa roślinność, a w płytkiej strefie wzbija osady denne. Rosnąca mętność ogranicza dostęp światła, utrudniając rozwój roślinności podwodnej, a wzburzone osady uwalniają zmagazynowany w nich fosfor – ten sam biogen, który napędza zakwity glonów i sinic oraz zwiększa deficyt tlenu. Falowanie i turbulencje zrywają z dna bezkręgowce, ograniczając bazę pokarmową ryb (Gabel i in., 2017).

Jednymi z najbardziej wrażliwych siedlisk są łąki ramienicowe – podwodne dywany ramienic, które rozwijają się wyłącznie w czystej, przejrzystej wodzie i pomagają utrzymywać stabilność ekologiczną jeziora. Są tak wrażliwe na zmętnienie i mechaniczne niszczenie, że stanowią jeden z najlepszych wskaźników dobrego stanu wody – i jeden z pierwszych, który znika pod presją ruchu motorowego.


Dlaczego powinno nas to interesować?


Bo skutki trwają dłużej niż nasz rejs. Mętna, uboższa w tlen woda z zakwitami glonów to gorsza jakość kąpieliska i mniej atrakcyjny akwen. Przetrzebione Ikra i narybek – najbardziej wrażliwe na ropopochodne i falowanie – przekładają się na spadek liczebności ryb w kolejnych sezonach, co odczują także wędkarze. A hałas, który jednym daje frajdę, innym odbiera to, po co przyjechali nad wodę: spokój.

Od lat obserwujemy dwa trendy – większe jednostki na wodzie i wzrost w sektorze jachtów motorowych. Tym ważniejsze jest, by korzystać z silników w rozsądny sposób – przestrzegać istniejących ograniczeń, uważać na innych, stosować efektywne i niskoemisyjne napędy, unikać pływania na pełnym gazie, zwłaszcza przy brzegu. Szanujmy naturę, często to ona nas przyciąga nad wodę.
– Mateusz Hoffmann, koordynator Fundacji „Żeglarstwo jest eko”


Skala i prawo: gdzie silnik spalinowy jest zakazany


Prawo już dziś chroni najcenniejsze akweny. Na wielu jeziorach obowiązują strefy ciszy, ustanawiane uchwałą rady powiatu na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska: zakazują najczęściej korzystania z silników spalinowych, dopuszczając jednocześnie do użytku silniki elektryczne. Osobno działa ustawa o ochronie przyrody, która w parkach narodowych i rezerwatach zakazuje używania łodzi motorowych poza wyznaczonymi szlakami – tak chronione są m.in. rezerwaty Jeziora Nidzkiego i Dobskiego czy jezioro Wigry.

Nie chodzi więc o odbieranie komukolwiek przyjemności z pływania, lecz o miejsce, prędkość i rodzaj napędu. Według danych z systemu Reja24, obecnie 75 proc. zarejestrowanych jednostek posiada głównie napęd mechaniczny, a liczba ta rośnie o 1 pp rocznie – przy takiej skali ruch motorowy na najpopularniejszych akwenach może stanowić istotną i rosnącą presję na lokalne ekosystemy.


Co możemy zrobić?


  • Sprawdźmy przed wypłynięciem, czy akwen nie jest objęty strefą ciszy lub ochroną prawną – tam silnik spalinowy jest po prostu zakazany.
  • Wybierajmy napęd elektryczny (dozwolony w większości stref ciszy), a na krótkich dystansach żagle lub wiosła.
  • Nie pływajmy szybko blisko brzegu i w płytkiej strefie – tam fala i śruba niszczą roślinność oraz wzbijają osady; przy brzegu utrzymujmy prędkość „bez fali”.
  • Dbajmy o silnik i tankowanie, by paliwo i olej nie trafiły do wody; zamiast starego dwusuwu gaźnikowego wybierajmy czterosuw.

Zasada na ten tydzień: silnik spalinowy zostawmy tam, gdzie prawo na niego pozwala, przy brzegu zwalniajmy, a gdy tylko można – wybierajmy napęd elektryczny, żagle lub wiosła.

O kampanii 10GG

„10 grzechów głównych nieświadomego turysty” (10GG) to ogólnopolska akcja edukacyjna czasopisma „Wodne Sprawy”. IV edycja, prowadzona pod hasłem „Twoje wakacje wpływają na wodę”, trwa od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 r. Przez dziesięć kolejnych tygodni, w każdy poniedziałek, publikowany jest materiał poświęcony jednemu z dziesięciu „grzechów” wpływających na rzeki, jeziora, Bałtyk i strefy brzegowe. Kampanii towarzyszą materiały prasowe, plakat oraz wakacyjny konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”. Więcej: wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg.

Więcej o kampanii: https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

Źródła:

  • Udział niespalonego paliwa oddawanego do wody przez silniki dwusuwowe – szacunki U.S. EPA oraz California Air Resources Board (CARB); przegląd: „Potential impacts of emissions from outboard motors on the aquatic environment”.
  • Toksyczność WWA dla ikry i larw ryb – Carls i in., 1999 (m.in. deformacje i śmiertelność ikry przy stężeniach poniżej 1 µg/l).
  • Wpływ fal generowanych przez łodzie na ekosystemy wodne (erozja, resuspensja osadów, uwalnianie fosforu, niszczenie makrofitów i bezkręgowców) – Gabel i in., Science of the Total Environment, 2017; przeglądy dot. boat wake (Chesapeake Bay STAC, 2017; Houser i in., 2021).
  • Podstawy prawne stref ciszy – ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (uchwały rad powiatów); ograniczenia w parkach narodowych i rezerwatach – ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (art. 15).
  • Krajowe podróże turystyczne – GUS, 2025.
  • https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

4. edycja kampanii 10GG | Grzech nr 5 | Patronat PIE

Grzech #5: paliwo do łodzi i spływy z parkingów, czyli zanieczyszczenia ropopochodne


Ruch turystyczny w Polsce rośnie, a wraz z nim zwiększa się presja na jeziora, rzeki i nadmorskie mariny. Tysiące łodzi, motorówek i samochodów, które odwiedzają latem najpopularniejsze akweny, mogą pozostawiać po sobie paliwa, oleje, mikroplastik oraz zanieczyszczenia spływające z parkingów. Problem narasta w momencie, gdy Polska zmaga się z kolejnymi epizodami suszy hydrologicznej i rekordowo niskimi stanami wód.


Więcej samochodów, więcej łodzi – rośnie presja turystyczna


Wyniki Generalnego Pomiaru Ruchu (GPR) z 2025 r. wskazują na konsekwentny wzrost ruchu samochodowego na polskich drogach – aż o 10 proc. w stosunku do roku poprzedniego. GDDKiA podkreśla, że najbardziej obciążone są autostrady i drogi ekspresowe w sezonie wakacyjnym. Tłumy zmotoryzowanych turystów przemierzają setki kilometrów, aby dostać się nad jeziora, rzeczne kąpieliska oraz bałtyckie plaże, generując ogromne ilości zanieczyszczeń ropopochodnych.
Dynamicznie zmienia się również sytuacja na drogach wodnych. Według danych cytowanych przez Fundację Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich po tamtejszym szlaku żeglugowym w ciągu jednego sezonu przepływa już nawet 16 tys. jachtów i łodzi. Według branży czarterowej i relacji służb wodnych rośnie przede wszystkim liczba skuterów wodnych, motorówek oraz houseboatów dostępnych bez patentu żeglarskiego. Cumują one w ponad 160 portach, pozostawiając po sobie charakterystyczny, tęczowy ślad na wodzie.
Rośnie również liczba turystów nad Bałtykiem – w sezonie letnim 2025 r. było ich już ponad 2,1 mln. Rozwijają się mariny w Gdańsku, Gdyni, Sopocie, Kołobrzegu, Świnoujściu i na Pętli Żuławskiej, w których coraz więcej jest jachtów motorowych i houseboatów. Rosnąca popularność turystyki jachtowej zwiększa presję na środowisko Bałtyku – od emisji spalin po ścieki i zanieczyszczenia ropopochodne.


Węglowodory i metale ciężkie spływają do wód


Silniki spalinowe w łodziach emitują podobne zanieczyszczenia jak samochody: tlenki azotu, tlenek węgla, związki siarki, lotne związki organiczne, sadzę, a nawet metale ciężkie typu ołów. Szczególnie problematyczne pod względem ekologicznym są wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), powstające podczas niepełnego spalania benzyny i oleju napędowego. Wiele z nich działa toksycznie, mutagennie lub rakotwórczo na organizmy wodne.

Zanieczyszczenia z układów wydechowych akumulują się przede wszystkim w zamkniętych akwenach typu mariny, morskie zatoki oraz jeziora – im większa popularność żeglarska regionu, tym problem jest bardziej widoczny. Największe szkody wyrządzają ekosystemom wodnym starsze silniki dwusuwowe, w których znaczna część mieszanki paliwowo-olejowej nie ulega spaleniu i trafia bezpośrednio do wody.

Wyniki badania poznańskich naukowców, opublikowane w 2022 r. w czasopiśmie Nature, dowiodły silnego wpływu ruchu łodzi na słodkowodne akweny. W 77 jeziorach w Polsce stwierdzono akumulację toksycznych substancji ropopochodnych i WWA w osadach dennych oraz wysokie stężenia metali ciężkich korespondujące z rekreacyjną popularnością zbiorników.


„Biodegradowalne” i „eko” – co to naprawdę znaczy?


Etykiety bywają mylące. W przypadku detergentów przepisy Unii Europejskiej wymagają, aby stosowane w nich surfaktanty spełniały kryteria biodegradowalności tlenowej. Nie oznacza to jednak, że cały produkt jest obojętny dla środowiska ani że można go wlać prosto do jeziora. Biodegradacja zachodzi także w wodach powierzchniowych, ale jej tempo zależy m.in. od temperatury, dostępności tlenu, aktywności mikroorganizmów i rodzaju związku. Zanim surfaktant ulegnie rozkładowi, oddziałuje na organizmy wodne. Mydła naturalne bywają mniej toksyczne niż wybrane surfaktanty syntetyczne, ale również nie powinny być spłukiwane bezpośrednio do wód. Hasła „eko”, „bio” czy „biodegradowalny” nie są więc licencją na używanie oznaczonych w ten sposób środków w jeziorze czy rzece.


Problematyczne parkingi nad wodą


Bagatelizowanym źródłem zanieczyszczeń są również parkingi i drogi prowadzące nad krajowe akweny. Wraz z samochodami nad rzeki i jeziora docierają nie tylko emisje z rur wydechowych, ale także mikrocząsteczki ze ścierających się opon, nawierzchni bitumicznych, tarcz hamulcowych, a nawet substancji wykorzystywanych do zimowego utrzymania dróg. W czasie deszczu, przy nieprawidłowej konstrukcji systemu odprowadzania opadów z dróg i parkingów, wszystkie te zanieczyszczenia są spłukiwane bezpośrednio do wody.


Dlaczego powinno nas to interesować?


Część substancji ropopochodnych, szczególnie tych o krótszych łańcuchach, rozpuszcza się w wodzie tworząc kwasy i toksyczne roztwory, inne z kolei łączą się z materią organiczną i osiadają na dnie. Dopływ związków azotu zwiększa również ryzyko eutrofizacji zbiorników, która ogranicza podaż tlenu.
W długim okresie w akwenach intensywnie wykorzystywanych przez turystów dochodzi do pogorszenia jakości wody i akumulacji toksycznych związków w osadach dennych. W rezultacie u organizmów wodnych obserwowane są uszkodzenia skrzeli i zaburzenia funkcji rozrodczych.
Sytuację pogarsza występująca w Polsce od początku wiosny susza hydrologiczna, która sprawia, że rzeki, jeziora i zbiorniki stają się znacznie bardziej podatne na działanie zanieczyszczeń ropopochodnych – paliw, olejów silnikowych, smarów czy WWA poprzez znaczne ograniczenie stopnia ich rozcieńczenia. W drugiej połowie maja 2026 r. na prawie połowie krajowych stacji wodowskazowych odnotowano niskie stany. Mniej wody oznacza większe stężenie toksyn i częstsze przekroczenia dopuszczalnych norm.

„Należy pamiętać, że część substancji ropopochodnych ulega naturalnemu procesowi biodegradacji, poniekąd zmniejszającej presję chemiczną na organizmy żywe bytujące w wodach powierzchniowych. Ten proces ma jednak swoje ciemne strony. W niektórych przypadkach produkty powstające w wyniku biodegradacji mogą być bardziej toksyczne niż rozkładane zanieczyszczenie. Ponadto procesy biodegradacji potrzebują do swojego zajścia tlenu, więc w przypadku znacznego zanieczyszczenia substancjami biodegradowalnymi możemy mieć do czynienia ze zjawiskiem przyduchy, dokładnie tak, jak w upalne letnie dni.”
— dr inż. Radosław Kalinowski, ekotoksykolog specjalizujący się w ocenie ryzyka środowiskowego substancji chemicznych


Co możemy zrobić?


  • Tankujmy łodzie w osłoniętych miejscach i przy spokojnej wodzie, używając lejków oraz szczelnych kanistrów ograniczających rozbryzg paliwa.
  • Unikajmy mycia w rzece lub jeziorze elementów mających kontakt z paliwem.
  • Parkujmy samochody z dala od linii brzegowej i korzystajmy z wyznaczonych parkingów – bez wjeżdżania na nieutwardzone brzegi jezior i rzek.

Zasada na ten tydzień: chrońmy wodę przed paliwem i innymi zanieczyszczeniami – tankujmy oraz parkujmy w wyznaczonych miejscach.

O kampanii 10GG

„10 grzechów głównych nieświadomego turysty” (10GG) to ogólnopolska akcja edukacyjna czasopisma „Wodne Sprawy”. IV edycja, prowadzona pod hasłem „Twoje wakacje wpływają na wodę”, trwa od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 r. Przez dziesięć kolejnych tygodni, w każdy poniedziałek, publikowany jest materiał poświęcony jednemu z dziesięciu „grzechów” wpływających na rzeki, jeziora, Bałtyk i strefy brzegowe. Kampanii towarzyszą materiały prasowe, plakat oraz wakacyjny konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”. Więcej: wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg.

Więcej o kampanii: https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

Źródła:

  • https://www.pap.pl/mediaroom/gddkia-ruch-na-drogach-krajowych-caly-czas-rosnie-synteza-wynikow-gpr-2025
  • https://www.zeglarstwojesteko.pl/post/stan-w%C3%B3d-wybranych-jezior-po%C5%82o%C5%BConychna-szlaku-wielkich-jezior-mazurskich
  •  Hütten, M. Maritime Activities Observed Through Open-Access Positioning Data: Moving and Stationary Vessels in the Baltic Sea. Geomatics 2025, 5, 69. https://doi.org/10.3390/geomatics5040069
  • Sojka, M., Jaskuła, J., Barabach, J. et al. Heavy metals in lake surface sediments in protected areas in Poland: concentration, pollution, ecological risk, sources and spatial distribution. Sci Rep 12, 15006 (2022). https://doi.org/10.1038/s41598-022-19298-y
  • Adedeji, J.A.; Tetteh, E.K.; Opoku Amankwa, M.; Asante-Sackey, D.; Ofori-Frimpong, S.; Armah, E.K.; Rathilal, S.; Mohammadi, A.H.; Chetty, M. Microbial Bioremediation and Biodegradation of Petroleum Products—A Mini Review. Appl. Sci. 2022, 12, 12212. https://doi.org/10.3390/app122312212
  • https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

4. edycja kampanii 10GG | Grzech nr 4 | Patronat PIE

Grzech #4: mydło i płyn do mycia naczyń w jeziorze. Dlaczego „eko” nie znaczy bezpieczne dla wody?


Umycie naczyń albo włosów „przy okazji kąpieli w jeziorze” wydaje się niewinne. W rzeczywistości wprowadzamy wtedy do wody surfaktanty, a zależnie od produktu także związki fosforu i resztki organiczne. Te pierwsze mogą uszkadzać skrzela ryb, a dodatkowy ładunek fosforu – nasilać eutrofizację.

Butelka płynu do naczyń czy żel pod prysznic nad wodą to pozornie drobiazg. Problem w tym, że jezioro nie jest zlewem podłączonym do oczyszczalni. To, co trafia do niego podczas mycia, nie jest oczyszczane i może oddziaływać na ekosystem, w którym żyją ryby, bezkręgowce i rośliny wodne.


Więcej niż piana


Płyny do mycia naczyń, szampony i żele zawierają surfaktanty – substancje obniżające napięcie powierzchniowe wody, dzięki którym łatwiej usuwają tłuszcz i brud. Niektóre środki myjące mają w składzie również związki fosforu, a woda po myciu naczyń niesie dodatkowo resztki organiczne. W jeziorach fosfor często jest biogenem ograniczającym rozwój fitoplanktonu, dlatego jego dodatkowy dopływ może nasilać eutrofizację: rozwój glonów i sinic, spadek przejrzystości wody oraz deficyty tlenu. Udział fosforanów z detergentów w eutrofizacji był jednym z powodów wprowadzenia w Unii Europejskiej limitów dla środków do prania i automatycznych zmywarek.


Surfaktanty uderzają w skrzela


Druga strona problemu jest mniej oczywista. Skrzela ryb są jednym z narządów szczególnie narażonych na kontakt z surfaktantami. Związki te mogą uszkadzać nabłonek skrzelowy, zwiększać wydzielanie śluzu oraz zaburzać wymianę gazową i gospodarkę jonową. Skala oddziaływania zależy od rodzaju surfaktantu, jego stężenia, właściwości wody i gatunku ryby – nie ma jednej wspólnej wartości toksycznej dla wszystkich detergentów. Badania potwierdzają również wpływ niektórych surfaktantów na glony, skorupiaki i tworzące podstawę sieci pokarmowej mikroorganizmy.


„Biodegradowalne” i „eko” – co to naprawdę znaczy?


Etykiety bywają mylące. W przypadku detergentów przepisy Unii Europejskiej wymagają, aby stosowane w nich surfaktanty spełniały kryteria biodegradowalności tlenowej. Nie oznacza to jednak, że cały produkt jest obojętny dla środowiska ani że można go wlać prosto do jeziora. Biodegradacja zachodzi także w wodach powierzchniowych, ale jej tempo zależy m.in. od temperatury, dostępności tlenu, aktywności mikroorganizmów i rodzaju związku. Zanim surfaktant ulegnie rozkładowi, oddziałuje na organizmy wodne. Mydła naturalne bywają mniej toksyczne niż wybrane surfaktanty syntetyczne, ale również nie powinny być spłukiwane bezpośrednio do wód. Hasła „eko”, „bio” czy „biodegradowalny” nie są więc licencją na używanie oznaczonych w ten sposób środków w jeziorze czy rzece.


Dlaczego powinno nas to interesować?


Bo skutki nie zawsze widać od razu. Powtarzane przez wiele osób wprowadzanie do wody detergentów, kosmetyków i resztek jedzenia zwiększa lokalny ładunek substancji organicznych, biogenów i surfaktantów – szczególnie w płytkiej strefie przybrzeżnej. Więcej biogenów może sprzyjać zakwitom i deficytom tlenu, a surfaktanty szkodzą organizmom wodnym. W efekcie pogarsza się jakość wody i atrakcyjność kąpieliska.

„W jeziorach fosfor jest w niedoborze i jego ilość ogranicza rozwój roślin i glonów. Nawet niewielka dawka związków fosforu znacząco przyspiesza procesy eutrofizacji i pogarsza użytkową jakość wód. Gdyby porównać jezioro do talerza z zupą, to mycie siebie i naczyń oraz pranie w jeziorze jest jak plucie do tego talerza. Potem brzydzimy się jeść. Zatem nie plujmy do swego talerza, czynności higieniczne wykonujmy poza jeziorem, a woda z pralni i spod prysznica trafi do oczyszczali, zanim dotrze do wód powierzchniowych”.
– dr hab. Stanisław Czachorowski, prof. UWM


Skala i prawo: dlaczego to się sumuje


Obowiązujące obecnie przepisy Unii Europejskiej ograniczają łączną zawartość fosforu w konsumenckich detergentach do prania do 0,5 g na zalecaną dawkę, a w detergentach do automatycznych zmywarek do 0,3 g na standardową dawkę. Limity wprowadzono, aby zmniejszyć udział tych produktów w dopływie fosforu do wód i eutrofizacji. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: żaden środek myjący nie powinien być wlewany bezpośrednio do jeziora. Nowe rozporządzenie UE w sprawie detergentów i surfaktantów, przyjęte w 2026 r., w większości zacznie być stosowane dopiero od 23 września 2029 r.

Tu wkracza Prawo wodne, które zabrania wprowadzania ścieków do jeziora bez wymaganej zgody i spełnienia warunków określonych przepisami. Woda zużyta do mycia, wraz z mydłem i resztkami jedzenia, jest ściekiem – także wtedy, gdy „tylko opłukaliśmy garnek”. Umycie jednego kubka nie jest katastrofą. Problemem jest skala i to, że dzieje się to w najbardziej wrażliwej strefie przybrzeżnej, gdzie żerują ryby i rozwija się roślinność. Według danych GUS w 2025 r. mieszkańcy Polski odbyli 54,5 mln krajowych podróży turystycznych – przy takiej liczbie „drobiazgi” szybko się sumują.


Co możemy zrobić?


  • Myjmy naczynia i siebie w miejscach do tego wyznaczonych. Zużytą wodę odprowadzajmy do kanalizacji albo zbiornika na ścieki, zgodnie z regulaminem miejsca – nie do jeziora, rzeki ani na sam brzeg.
  • W jeziorze nie używajmy mydła, szamponu, żelu ani pasty do zębów.
  • Nie traktujmy etykiet „eko”, „bio” czy „biodegradowalny” jako pozwolenia na mycie w jeziorze – żaden detergent nie jest neutralny dla wód.
  • Na biwaku i jachcie planujmy mycie pod kątem dostępu do sanitariatów w portach, marinach i na polach biwakowych.

Zasada na ten tydzień: kąp się w jeziorze, ale myj w sanitariacie – żaden detergent, nawet z napisem „eko”, nie jest neutralny dla wód.

O kampanii 10GG

„10 grzechów głównych nieświadomego turysty” (10GG) to ogólnopolska akcja edukacyjna czasopisma „Wodne Sprawy”. IV edycja, prowadzona pod hasłem „Twoje wakacje wpływają na wodę”, trwa od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 r. Przez dziesięć kolejnych tygodni, w każdy poniedziałek, publikowany jest materiał poświęcony jednemu z dziesięciu „grzechów” wpływających na rzeki, jeziora, Bałtyk i strefy brzegowe. Kampanii towarzyszą materiały prasowe, plakat oraz wakacyjny konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”.

Więcej o kampanii: https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

Źródła:

  • Rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w sprawie detergentów wraz z rozporządzeniem (UE) nr 259/2012 – wymogi biodegradowalności surfaktantów oraz limity zawartości fosforu w konsumenckich detergentach do prania i automatycznych zmywarek; rozporządzenie (UE) 2026/405 w sprawie detergentów i surfaktantów, stosowane w większości od 23 września 2029 r.
  • Schindler D.W., Eutrophication and Recovery in Experimental Lakes: Implications for Lake Management, Science, 184, 1974, 897–899 – znaczenie fosforu dla eutrofizacji jezior.
  • Sandbacka M., Christianson I., Isomaa B., The acute toxicity of surfactants on fish cells, Daphnia magna and fish – a comparative study, Toxicology in Vitro, 14, 2000, 61–68.
  • Pereira B.F. i in., Quantifying structural modifications of gills of two fish species after exposure to biodegradable detergents in urban lake water, Journal of Toxicology and Environmental Health, Part A, 80, 2017, 338–348.
  • Arora J. i in., Surfactant pollution, an emerging threat to ecosystem: Approaches for effective bacterial degradation, Journal of Applied Microbiology, 133, 2022, 1229–1244.
  • Kanyama T. i in., Natural soap is clinically effective and less toxic and more biodegradable in aquatic organisms and human skin cells than synthetic detergents, PLOS ONE, 20(6), 2025, e0324842 – porównanie wybranych składników mydeł naturalnych z wybranymi surfaktantami syntetycznymi.
  • Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, aktualny tekst jednolity – definicja ścieków oraz zasady ich wprowadzania do wód lub do ziemi; GUS, krajowe podróże turystyczne mieszkańców Polski w 2025 r.
  • https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

XXVII Walne Zgromadzenie Członków Polskiej Izby Ekologii

W dniu 29 czerwca 2026 r. w siedzibie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach odbyło się XXVII Walne Zgromadzenie Zwyczajne Członków Polskiej Izby Ekologii.

Zatwierdzone zostały sprawozdania Rady i Zarządu PIE oraz Sprawozdanie finansowe PIE za 2025 r.
Udzielono absolutorium Radzie i Zarządowi PIE za wykonane obowiązki w roku 2025.
Przedstawiony został Plan działania oraz Plan gospodarczo-finansowy PIE na rok 2026.


W związku z rezygnacją Edyty Urbaniak-Konik z funkcji Sekretarza Rady Izby , podczas Walnego Zgromadzenia przeprowadzono wybory uzupełniające do Rady PIE VII kadencji.

W wyniku przeprowadzonego głosowania członkowie Walnego Zgromadzenia powołali do składu Rady PIE VII kadencji Grzegorza Bielejca ze Spółki Grupa Infomax.

4. edycja kampanii 10GG | Grzech nr 3 | Patronat PIE

Grzech #3: potrzeby fizjologiczne „w krzakach”. Skąd w wodzie dodatkowy azot i bakterie?


Załatwienie potrzeby fizjologicznej „w krzakach” albo za burtę jachtu wydaje się błahostką. W skali sezonu staje się jednak znaczącym źródłem azotu, fosforu i bakterii kałowych, które trafiają prosto do rzek i jezior. W trzecim tygodniu IV edycji ogólnopolskiej kampanii 10GG „Twoje wakacje wpływają na wodę” przypominamy: w tej sprawie wybór miejsca naprawdę ma znaczenie.

Nad wodą łatwo o myślenie: „to tylko ja, to tylko raz, to się rozcieńczy”. Problem w tym, że tak samo myślą tysiące osób w podobnym czasie i w tych samych popularnych miejscach. A woda – zwłaszcza w jeziorze o słabej wymianie – nie rozcieńcza wszystkiego bez śladu. To, co zostawimy na brzegu albo spuścimy do wody, prędzej czy później do nas wraca.


Każdy z nas to mały ładunek biogenów


Liczby są konkretne. Dorosły człowiek wydala średnio ok. 11–12 g azotu i ok. 1,5 g fosforu na dobę, z czego w moczu blisko 80 proc. azotu i połowę do dwóch trzecich fosforu. W skali roku to ok. 4 kg azotu i 0,4 kg fosforu na osobę. To dokładnie te same biogeny, które napędzają eutrofizację – proces opisany w pierwszym „grzechu” kampanii: nadmiar azotu i fosforu prowadzi do masowego rozwoju glonów i sinic, spadku przejrzystości wody i niedoboru tlenu przy dnie.


Mazury: pływające „miasto bez oczyszczalni”


Najlepiej widać to tam, gdzie kumuluje się turystyka wodna. Według szacunków Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich w sezonie po mazurskich jeziorach pływa ok. 15 tys. jachtów, a ich załogi liczą łącznie nawet 100 tys. osób – tyle, co spore miasto, ale bez własnej oczyszczalni. Kluczowy problem to infrastruktura: na 161 portów jedynie 41 może odebrać ścieki z toalet chemicznych, a tylko 26 ekomarin dysponuje pompami do opróżniania zbiorników większych jachtów. W praktyce oznacza to, że część nieczystości zostaje w jeziorach.
Skalę pokazuje pojedynczy punkt: w jednym sezonie w giżyckiej Ekomarinie opróżniono zbiorniki około 1400 łódek (łącznie 143 m3 ścieków), choć jacht ze zbiornikiem przy normalnym użytkowaniu powinien być opróżniany co najmniej raz na dwa tygodnie. Do tego dochodzi chemia z toalet jachtowych, agresywna dla środowiska wodnego. Efekt jest zawsze ten sam: dodatkowy azot i fosfor, czyli paliwo dla glonów i sinic.


To nie tylko biogeny – to także bakterie kałowe


Druga, równie ważna strona problemu dotyczy kwestii sanitarnych. Ludzkie odchody to bakterie kałowe – przede wszystkim Escherichia coli i enterokoki. To właśnie one są podstawowym wskaźnikiem jakości wody w kąpieliskach. Dopuszczalne stężenia to 1000 jtk/100 ml dla E. coli i 400 jtk/100 ml dla enterokoków. Po ich przekroczeniu woda zostaje uznana za „nieprzydatną do kąpieli”, a na kąpielisku pojawia się czerwona flaga.
To nie teoria – każdego lata GIS wprowadza zakazy kąpieli z powodu parametrów mikrobiologicznych, m.in. wykrycia E. coli i enterokoków, zarówno nad Bałtykiem, jak i nad jeziorami. Aktualne komunikaty w tym temacie publikuje Serwis Kąpieliskowy (sk.gis.gov.pl).


Dlaczego powinno nas to interesować?


Bo to wraca do ludzi. Bakterie kałowe przedostają się do organizmu nie tylko po połknięciu wody, ale też przez śluzówki i drobne rany na skórze. Skutkiem bywają biegunki, bóle brzucha, nudności, wymioty i gorączka, których przebieg bywa cięższy u małych dzieci, seniorów, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością. Zamknięte kąpielisko w środku sezonu to też zepsuty urlop – dla wszystkich, nie tylko dla tych, którzy „zaoszczędzili” na wizycie w toalecie.

Ochrona Wielkich Jezior Mazurskich zaczyna się od codziennych decyzji każdego użytkownika wody, żeglarza, turysty, mieszkańca, nas wszystkich. Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje odpowiedzialne korzystanie z infrastruktury sanitarnej przez żeglarzy. Nielegalne zrzuty ścieków z toalet jachtowych, choć często niewidoczne, mają realny wpływ na jakość wody, stan ekosystemów i bezpieczeństwo kąpielisk”.

– Magdalena Fuk, prezeska Fundacji Wielkich Jezior Mazurskich, ekspertka „Wodnych Spraw”

 


Skala i prawo: dlaczego to się sumuje


Drobne decyzje milionów osób tworzą realną presję. Według danych GUS w 2025 r. mieszkańcy Polski odbyli 54,5 mln krajowych podróży turystycznych, a w samych lipcu i sierpniu w nadmorskich obiektach noclegowych przebywało 2,1 mln turystów. Do tego dochodzą dziesiątki tysięcy żeglarzy na jeziorach. Pojedyncza potrzeba załatwiona w lesie nie jest katastrofą – problemem jest skala, bliskość brzegu i brak infrastruktury, które sprawiają, że te „drobiazgi” się sumują.

Dlatego obowiązują konkretne przepisy. Wprowadzanie ścieków do wód jest uregulowane w Prawie wodnym, które co do zasady zakazuje odprowadzania nieoczyszczonych ścieków bytowych do wód i do ziemi; ustawa wprost chroni m.in. strefę do 1 km od granic kąpielisk i plaż publicznych. Na wodach śródlądowych nie wolno zrzucać do wody nieczystości z jachtów – zbiorniki opróżnia się w przystosowanych do tego portach i ekomarinach. Zanieczyszczanie wód i miejsc publicznych jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny.


Co możemy zrobić?


  • Planujmy postoje pod kątem toalet – korzystajmy z sanitariatów w portach, marinach, na polach biwakowych i kąpieliskach.
  • Na jachcie używajmy zbiornika na nieczystości i opróżniajmy go w punkcie odbioru (ekomarina, „odsysarka”) – nigdy do wody; nie zrywajmy plomb.
  • Jeśli naprawdę musimy załatwić potrzebę w terenie – zróbmy to minimum 100 m od brzegu, z dala od ścieżek spływu wody, a odchody zakopmy (saperka).
  • Higienę z użyciem chemii (mydła, szamponu, pasty do zębów) realizujmy na lądzie.

Zasada na ten tydzień: woda to nie toaleta – potrzeby załatwiamy w wyznaczonych miejscach, a jeśli naprawdę musimy w terenie, robimy to z dala od brzegu i sprzątamy po sobie.

O kampanii 10GG

„10 grzechów głównych nieświadomego turysty” (10GG) to ogólnopolska akcja edukacyjna czasopisma „Wodne Sprawy”. IV edycja, prowadzona pod hasłem „Twoje wakacje wpływają na wodę”, trwa od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 r. Przez dziesięć kolejnych tygodni, w każdy poniedziałek, publikowany jest materiał poświęcony jednemu z dziesięciu „grzechów” wpływających na rzeki, jeziora, Bałtyk i strefy brzegowe. Kampanii towarzyszą materiały prasowe, plakat oraz wakacyjny konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”.

Więcej o kampanii: https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

Źródła:

  • Charakterystyka moczu i kału oraz ładunek azotu i fosforu – przegląd literatury (m.in. Rose i in., Critical Reviews in Environmental Science and Technology, 2015).
  • Dopuszczalne stężenia E. coli i enterokoków w wodzie w kąpieliskach oraz komunikaty o zakazach kąpieli – Główny Inspektorat Sanitarny, Serwis Kąpieliskowy (sk.gis.gov.pl), sezon 2025.
  • Dane o liczbie jachtów i infrastrukturze odbioru ścieków na Wielkich Jeziorach Mazurskich – Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich.
  • Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (m.in. zasady wprowadzania ścieków do wód i ziemi, ochrona stref kąpieliskowych); Kodeks wykroczeń.
  • Stan ekologiczny jezior i eutrofizacja – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ); krajowe podróże turystyczne – GUS, 2025.
  • Lasy Państwowe, Pożary w lasach – podsumowanie pierwszego półrocza 2025 r.; GUS, krajowe podróże turystyczne w 2025 r. oraz turystyczne obiekty noclegowe na obszarach nadmorskich w lipcu i sierpniu 2025 r.
  • https://wodnesprawy.pl/akcja-edukacyjna-10gg/

Materiały pokonferencyjne „Odpady, opakowania i paliwa z odpadów w praktyce” już dostępne

Informujemy, że opublikowaliśmy materiały pokonferencyjne z konferencji Polskiej Izby Ekologii „Odpady, opakowania i paliwa z odpadów w praktyce”, która odbyła się 26 maja 2026 r.

Udostępnione materiały obejmują prezentacje prelegentów oraz podsumowanie najważniejszych zagadnień poruszanych podczas wydarzenia. Mamy nadzieję, że będą one cennym źródłem wiedzy i wsparciem w codziennej pracy wszystkich osób zainteresowanych tematyką gospodarki odpadami, opakowań oraz paliw z odpadów.

Zachęcamy do zapoznania się z materiałami pokonferencyjnymi.

(PDF do pobrania)

Szczegółowa relacja z przebiegu wydarzenia dostępna jest na stronie:

www.pie.pl/konferencje/odpady-opakowania-paliwa

Dziękujemy wszystkim prelegentom, partnerom i uczestnikom za udział w wydarzeniu oraz aktywne włączenie się w dyskusję na temat wyzwań i kierunków rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym.

Serdecznie zapraszamy do udziału w kolejnych konferencjach organizowanych przez Polską Izbę Ekologii.

 

Jubileuszowa 25. edycja Konkursu „Ekolaury PIE 2026” – Nabór przedłużony do 15.09 br.

Polska Izba Ekologii przedłużyła termin przesyłania zgłoszeń konkursowych do 25. edycji „Ekolaurów” do 15 września br.

Od 2002 r. Polska Izba Ekologii z sukcesem organizuje Konkurs EKOLAURY, promując najefektywniejsze i ekoinnowacyjne działania i prace podejmowane na rzecz ochrony środowiska. Konkurs ma zasięg ogólnopolski i skierowany jest do przedsiębiorstw, instytucji, organizacji pozarządowych, samorządów, uczelni oraz instytutów.

Do 15 września 2026 r. można zgłaszać wnioski w następujących kategoriach:

  • Gospodarka wodno-ściekowa, gospodarka wodami opadowymi i roztopowymi,
  • Gospodarka odpadami, gospodarka o obiegu zamkniętym, w tym zrównoważona gospodarka zasobami mineralnymi,
  • Ochrona powietrza atmosferycznego,
  • Adaptacja do zmian klimatu,
  • Edukacja ekologiczna,
  • Ochrona powierzchni ziemi, rewitalizacja terenów zdegradowanych,
  • Ochrona przyrody, zwiększanie bioróżnorodności i rozwój terenów zielonych,
  • Odnawialne źródła energii,
  • Gmina, powiat, związek komunalny przyjazne środowisku,
  • Całokształt działalności na rzecz ochrony środowiska, klimatu i gospodarki wodnej,
  • Zrównoważony transport,
  • Technologie i produkty dla zrównoważonego rozwoju,
  • Ekolaur XXV – lecia, przy czym dla udziału w tej kategorii Uczestnik musi spełnić łącznie następujące warunki:
    • mogą startować wyłącznie Laureaci Ekolaurów (Ekolaury lub Wyróżnienia) wyłonieni od 2002 roku;
    • kategoria obejmuje przedsięwzięcia i/lub zbiory przedsięwzięć, które w skali XXV-lecia znacząco poprawiły stan środowiska oraz przyniosły wymierne efekty ekologiczne;
    • przedsięwzięcie/a wyróżnione Ekolaurem Dekady, XX-lecia lub Ekolaurami w innych kategoriach, mogą we wniosku o Ekolaur XXV-lecia mieć charakter wyłącznie uzupełniający.

WIĘCEJ INFORMACJI (kliknij)